6 listopada 1939 r., Niemcy, w ramach „Sonderaktion Krakau”, brutalnie aresztowali 183 pracowników naukowych krakowskich uczelni: Uniwersytetu Jagiellońskiego (UJ), Akademii Górniczej (późniejszej Akademii Górniczo–Hutniczej) oraz Akademii Handlowej, podstępnie zwabionych przez SS–Sturmbannführera Brunona Müllera na ogólne zebranie profesorów i wykładowców do gmachu Collegium Novum przy ul. Gołębiej 24. Większość akademików została następnie wywieziona do niemieckich nazistowskich obozów koncentracyjnych: KL Sachsenhausen i Dachau, gdzie doświadczyli niemieckiego okrucieństwa. Kilkunastu zmarło z wycieńczenia lub zostało zamordowanych w obozach.
Będąca częścią niemieckiego planu wyniszczenia polskiej inteligencji „Sonderaktion Krakau” (właściwie „Aktion gegen Universitätsprofessoren”) pozostaje jednym z najboleśniejszych wydarzeń w historii Szkoły. W związku z jej 83. rocznicą warto przypomnieć, że wśród aresztowanych znalazło się aż 27 absolwentów III Gimnazjum im. Króla Jana III Sobieskiego (ob. II Liceum Ogólnokształcącego) oraz jeden nauczyciel „Sobka”.
Byli to:
Chodzicki Edward Józef Teofil [16 VI] 1915 (1897–1978), leśnik, profesor i kierownik Katedry Leśnictwa UJ (od 1937 r.), po II wojnie światowej kierownik Katedry Szczegółowej Hodowli Lasu, profesor Wyższej Szkoły Rolniczej w Krakowie. Więcej: tutaj
Dąbrowski Jan Konstanty [30 V] 1908* (1890–1965), nauczyciel historii w III gimnazjum (1913–1919) oraz w gimnazjum św. Jacka w Krakowie, profesor historii Uniwersytetu Wileńskiego, kierownik Katedry Historii Średniowiecznej UJ, członek Polskiej Akademii Umiejętności (PAU), dyrektor Biblioteki Polskiej Akademii Nauk w Krakowie (1954–1961), doktor honoris causa Uniwersytetu w Budapeszcie, autor ponad 600 publikacji naukowych; odznaczony m.in. Krzyżem Komandorskim (1948) i Krzyżem Oficerskim (1960) Orderu Odrodzenia Polski oraz Węgierskim Krzyżem Zasługi z Gwiazdą (1948). Więcej: tutaj
Drozdowski Jerzy Izydor [14 VI] 1912 (1894–1970), lekarz stomatolog, starszy asystent Instytutu Stomatologicznego UJ, po zwolnieniu z KL Sachsenhausen aktywny uczestnik tajnego nauczania – udostępnił własne mieszkanie na tajne wykłady Wydziału Lekarskiego UJ, po II wojnie światowej m.in. kierownik Katedry Chirurgii Stomatologicznej, aktywny członek krakowskiego Arcybractwa Miłosierdzia. Więcej: tutaj
Więcej: B. Kaczkowska, Początki Kliniki Chirurgii Stomatologicznej, [w:] „Galicyjska Gazeta Lekarska” 1a/152, styczeń–czerwiec 2016, s. 31–32.
Dziurzyński Tadeusz Jan Kanty [24 V] 1897* (1879–1962), prawnik, profesor UJ, prorektor UJ w roku akademickim 1938/39, sędzia Sądu Krajowego w Krakowie, po zwolnieniu z KL Sachsenhausen aktywny uczestnik tajnego nauczania Akademii Handlowej w Krakowie; syn Jana Dziurzyńskiego (1850–1928), nauczyciela matematyki w III gimnazjum (1906–1909), brat dwóch innych absolwentów „Sobka”: Romana (1882–?) i Mieczysława (1884–?). Więcej: tutaj
Gwiazdomorski Jan Marian [20 VI] 1917* (1899–1977), prawnik, profesor UJ i Uniwersytetu Wrocławskiego, członek PAU, autor ok. 180 publikacji naukowych, doktor honoris causa Uniwersytetu Wrocławskiego (1977); odznaczony m.in. Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (1947). Więcej: tutaj
Hano Józef [3 VI] 1925* (1906–1997), farmakolog, profesor Akademii Medycznej w Krakowie i Instytutu Farmakologii PAN, po zwolnieniu z KL Dachau aktywny uczestnik tajnego nauczania – współorganizator tajnego Oddziału Farmaceutycznego UJ, autor ponad 120 publikacji naukowych; odznaczony m.in. Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą, Krzyżem Komandorskim i Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski. Więcej: tutaj
Heydel Adam Zdzisław Marian [12 VI] 1913* (1893–1941), prawnik, kierownik Katedry Ekonomii Politycznej UJ, dziekan Wydziału Prawa UJ, po zwolnieniu z KL Sachsenhausen aktywny w Związku Walki Zbrojnej, powtórnie aresztowany i osadzony w KL Auschwitz (numer 10564), rozstrzelany – wraz z bratem Wojciechem – w zbiorowej egzekucji 14 marca 1941 r. Więcej: tutaj
Kocwa Aleksander Władysław [10 VI] 1919* (1901–1959), chemik, profesor UJ, po zwolnieniu z KL Dachau aktywny uczestnik tajnego nauczania – współorganizator zajęć dla studentów farmacji i chemii, dziekan Akademii Medycznej w Krakowie (1958–1959). Więcej: tutaj
Korbel Stanisław [VI] 1901 (1882–1956), lektor stenografii polskiej i niemieckiej, lektor kartografii na Wydziale Filozoficznym UJ, profesor Akademii Handlowej w Krakowie, nauczyciel w Męskim Gimnazjum Kupieckim w Krakowie, kartograf, filatelista, po zwolnieniu z KL Sachsenhausen aktywny uczestnik tajnego nauczania Szkoły Handlowej w Krakowie.
Kruszyński Tadeusz Albin [3 VI] 1903 (1884–1959), ksiądz, historyk sztuki, profesor UJ i Akademii Teologii Katolickiej w Warszawie, po zwolnieniu z KL Sachsenhausen aktywny uczestnik tajnego nauczania na poziomie szkoły średniej; odznaczony m.in. Złotym Krzyżem Zasługi (1932, 1953), Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (1948), Krzyżem Oficerskim Orderu Korony Włoskiej (1926). Więcej: tutaj
Więcej: J. Śliwa, Ksiądz profesor Tadeusz Kruszyński – rocznik absolwencki 1903, [w:] Lustrum Sobiescianum. Sobieskie Pięciolecie 2008–2013, red. T. Podgórski, Kraków 2013, s. 28–33.
Lehr (od 1918 r. Lehr–Spławiński) Tadeusz Ferdynand Jan [4 VI] 1909* (1891–1965), językoznawca, slawista, profesor oraz rektor UJ 1938–1939 i 1945–1946, po zwolnieniu z KL Sachsenhausen aktywny uczestnik tajnego nauczania na poziomie uniwersyteckim, członek PAU i PAN, doktor honoris causa Uniwersytetów w: Pradze i Sofii; odznaczony m.in. Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (1951), jugosłowiańskim Krzyżem Komandorskim Orderu Świętego Sawy oraz czechosłowackim Orderem Lwa Białego. Więcej: tutaj
Leśnodorski Bogusław [30 V] 1932 (1914–1985), prawnik, historyk ustroju i myśli politycznej, profesor nauk prawnych, po zwolnieniu z KL Dachau aktywny uczestnik tajnego nauczania na poziomie uniwersyteckim, dziekan Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego (1965–1968), członek PAN, doktor honoris causa Uniwersytetu w Tuluzie (1966); syn Gustawa Leśnodorskiego (1879–1958), nauczyciela matematyki i fizyki w III gimnazjum (1912–1920); odznaczony m.in. Złotym Krzyżem Zasługi (1951), Krzyżem Komandorskim i Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (1954). Więcej: tutaj
Maziarski Stanisław Wincenty [11 VI] 1891* (1873–1956), lekarz histolog, profesor i rektor UJ 1933–1936, członek PAU, po zwolnieniu z KL Sachsenhausen współorganizator i wykładowca tajnego Wydziału Lekarskiego UJ; odznaczony m.in. Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (1936). Więcej: tutaj
Meyer Antoni Józef Konstanty [6 VI] 1887* (1870–1939), inżynier górnictwa, doktor praw, profesor Akademii Górniczej w Krakowie, zmarł 25 grudnia 1939 r. w KL Sachsenhausen jako pierwsza śmiertelna ofiara „Sonderaktion Krakau”; odznaczony m.in. Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (1923). Więcej: tutaj
Michalski Marian Antoni [7 VI] 1918 (1900–1987), ksiądz, profesor Wydziału Teologicznego UJ, prefekt w seminarium duchownym, po zwolnieniu z KL Dachau, w ramach współpracy z Polskim Komitetem Opiekuńczym Kraków–Miasto, aktywny w opiece nad ubogimi dziećmi i młodzieżą szkolną na terenie Bronowic Małych, po II wojnie światowej profesor i prorektor Akademii Teologii Katolickiej w Warszawie oraz wykładowca Papieskiego Wydziału Teologicznego w Krakowie. Więcej: tutaj
Nussbaum (od 1924 r. Ormicki) Wiktor Rudolf [6 V] 1916* (1898–1941), geograf, adiunkt Instytutu Geograficznego UJ, wykładowca Uniwersytetu Lwowskiego, zamordowany – po przyznaniu się do żydowskiego pochodzenia 17 września 1941 r. w KL Mauthausen Gusen. Więcej: tutaj
Ottman Włodzimierz [7 VI] 1895 (1876–1942), prawnik, kierownik Sekretariatu UJ, po zwolnieniu z KL Sachsenhausen powtórnie aresztowany w Kawiarni Plastyków 16 kwietnia 1942 r. w Krakowie i przewieziony do KL Auschwitz (numer 33157), rozstrzelany 27 maja pod Ścianą Straceń w zbiorowej egzekucji – wraz z nim zginęło wówczas ośmiu (!) absolwentów Szkoły; odznaczony m.in. Złotym Krzyżem Zasługi (1937) i Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (1936). Więcej: tutaj
Robel Jan Zygmunt [15 VI] 1904* (1886–1962), doktor filozofii (chemia), pracownik naukowy UJ, przewodniczący zarządu Krakowskiego Oddziału Ligi Ochrony Przyrody, po zwolnieniu z KL Sachsenhausen aktywny uczestnik tajnego nauczania – współorganizator tajnego Wydziału Lekarskiego UJ, oficer Armii Krajowej, członek zespołu badającego – przywiezione przez Niemców do Krakowa – dokumenty i przedmioty osobiste wydobyte w trakcie ekshumacji ofiar Zbrodni Katyńskiej, w 1945 r. przez kilka miesięcy więziony w Krakowie przez funkcjonariuszy sowieckiego NKWD; odznaczony m.in. Złotym Krzyżem Zasługi i Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski. Więcej: tutaj
Sarna Zygmunt Jan [14 VI] 1911* (1890–1974), prawnik i ekonomista, profesor tytularny na Wydziale Prawa UJ, dyrektor Szkoły Nauk Politycznych na tym wydziale, po II wojnie światowej rektor Akademii Handlowej w Krakowie (1946–1949), represjonowany przez władze komunistyczne, autor kilkunastu książek z zakresu prawa. Więcej: tutaj
Smoleński (Zagłoba–Smoleński) Jerzy Józef Gedeon [17 VI] 1899 (1881–1940), geograf fizyczny, geolog, antropogeograf, profesor UJ, reprezentant Polski w Komitecie Demograficznym przy Lidze Narodów w Genewie, nauczyciel w gimnazjach krakowskich, zmarł 5 stycznia 1940 r. w KL Sachsenhausen; odznaczony m.in. Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (1938), jugosłowiańskim Krzyżem Komandorskim Orderu Świętego Sawy i Krzyżem Komandorskim Orderu Korony Rumuńskiej. Więcej: tutaj
Starzewski (Ostoja–Starzewski) Maciej Jan Adolf [VI] 1909 (1891–1944), prawnik, profesor tytularny Wydziału Prawa UJ, poseł na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej z ramienia Obozu Zjednoczenia Narodowego, żołnierz Legionów Polskich podczas pierwszej wojny światowej, po zwolnieniu z KL Sachsenhausen – mimo wyczerpania nerwowego i fizycznego – aktywny uczestnik tajnego nauczania; odznaczony m.in. Medalem Niepodległości, Krzyżem Niepodległości. Więcej: tutaj
Szydłowski (Lubicz–Szydłowski) Tadeusz Andrzej [20 VI] 1901* (1883–1942), historyk sztuki, pierwszy na ziemiach polskich państwowy konserwator zabytków, profesor na Wydziale Filozoficznym UJ i w Uniwersytecie Wileńskim, długoletni pracownik Muzeum Narodowego w Krakowie, autor kilkudziesięciu prac z zakresu historii sztuki. Więcej: tutaj
Wilk Antoni Jan [19 VI] 1899 (1876–1940), nauczyciel fizyki i matematyki w III gimnazjum (1921–1933), astronom, odkrywca czterech komet okresowych, pracownik Obserwatorium Astronomicznego UJ; 8 lutego 1940 r. zwolniony z KL Sachsenhausen w stanie skrajnego wycieńczenia, zmarł w Krakowie kilka dni po powrocie 17 lutego; odznaczony m.in. Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (1931). Więcej: tutaj
Wilkosz Witold Stanisław [11 VI] 1910* (1891–1941), profesor zwyczajny i kierownik Zakładu Matematyki i Logiki Matematycznej w Instytucie Matematycznym Wydziału Filozoficznego UJ, członek Polskiego i Francuskiego Towarzystwa Matematycznego, współzałożyciel Polskiego Towarzystwa Statystycznego, żołnierz Legionów Polskich podczas pierwszej wojny światowej. Więcej: tutaj
Włodek Jan Zdzisław Rajmund [5 VI] 1903 (1885–1940), agronom, dziekan Wydziału Rolniczego UJ, dyplomata, publicysta, podróżnik, żołnierz Legionów Polskich podczas pierwszej wojny światowej, zmarł 19 lutego 1940 r. w Krakowie, tuż po zwolnieniu z KL Sachsenhausen, z którego powrócił wycieńczony, z obustronnym zapaleniem płuc; odznaczony m.in. Medalem Niepodległości. Więcej: tutaj
Wolski (do 1938 r. Dzida) Józef Władysław [V] 1928 (1910–2008), historyk, przed wybuchem II wojny światowej asystent w Katedrze Historii Starożytnej UJ, po zwolnieniu z KL Dachau uczestnik tajnego nauczania na poziomie uniwersyteckim, autor ponad 200 publikacji naukowych, odszedł 2 października 2008 r. w Krakowie – jako ostatni z żyjących aresztowanych w „Sonderaktion Krakau”; odznaczony m.in. Krzyżem Kawalerskim i Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (2000). Więcej: tutaj
Zabłocki Jan Wojciech [26 VI] 1914 (1894–1978), botanik, paleobotanik, entomolog, żołnierz Legionów Polskich podczas pierwszej wojny światowej, po 1946 r. profesor zwyczajny botaniki ogólnej Uniwersytetu Toruńskiego; odznaczony m.in. Krzyżem Niepodległości, Złotym Krzyżem Zasługi i Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski. Więcej: tutaj
Skimina Stanisław (1886–1962), nauczyciel języka łacińskiego w III gimnazjum (1913–1946), filolog klasyczny, latynista, członek PAU, długoletni wiceprzewodniczący Zarządu Głównego Polskiego Towarzystwa Filologicznego, po zwolnieniu z KL Sachsenhausen aktywny uczestnik tajnego nauczania; odznaczony m.in. Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (1956). Więcej: tutaj
Opracowanie: dr Marcin Spórna








Władysław Krygowski urodził się w 1906 r. w Krakowie i tam też zmarł w 1998 r. Z wykształcenia był prawnikiem jednak z zamiłowania – taternikiem, znawcą gór polskich i pisarzem. Krygowski zasłynął jako postać niezwykle związana z polskimi górami i turystyką. Już w dzieciństwie zainteresował się tematyką gór. Jego młodość przypadała na okres międzywojenny, kiedy to nastąpił niezwykły wzrost zainteresowania turystyką. Aktywnie rozwijał wówczas swoją pasję. Był między innymi członkiem Państwowej Rady Ochrony Przyrody. Jego losy skomplikowały się podczas II wojny światowej. Parokrotnie wyjeżdżał, ale walczył także za Ojczyznę. Gdy ostatecznie wrócił do Polski zaraz podjął się pracy w Polskim Towarzystwie Tatrzańskim, a następnie w PTTK. Był członkiem Rady Pienińskiego Parku Narodowego i przez lata był redaktorem naczelnym gazety górskiej ,,Wierchy”. Jego wkład w polską turystykę był niebywały. Wyznaczał i tworzył szlaki górskie. Pisał przewodniki, a także zainicjował powstanie w polskich górach schronisk i bacówek. Jego przewodniki po Bieszczadach i Beskidzie Niskim były pierwszymi o tych obszarach. Był znawcą Karpat, Tatr czy Bieszczad. W swojej książce „W litworowych i piarżystych kolebach” pisał tak: „[…] szczytów się nie omija. Są na to, by je osiągać. Świat z nich inny i my na nich inni.” 






















































































































































































